Una historia de Vasconia

Amama neandertala

Neandertalak Europan bizi izan ziren 200.000 urte baino gehiagoz, eta zientzia bere historia berridazten ari da. Jatorrizko izakiak izatetik urrun, Axlor (Dima), Lezetxiki (Arrasate) edo Atapuerca mendilerroa (Burgos) bezalako aztarnategietan egindako ikerketek agerian uzten dute industria sofistikatua, gizarte-antolaketa eta arte-adierazpena zituztela. Karrantzan, El Polvorin haitzuloan aurkitutako gorpuzkiei esker, Andere aurpegia berreraiki ahal izan da, Bizkaian identifikatutako lehen neandertala.

Haitzuloaren mitoa

Dokumentalak duela mende bat Euskal Herriko kobazuloetan aurkitutako arte paleolitikoa aztertzen du, eta zientzialari gazteek gaur egun egindako aurkikuntza berriek aurreko usteak errotik aldatzen ari direla erakusten du. Historiaurreari buruzko data, interpretazio eta garapen fasetan aldaketa handiak proposatzen dira. Iraganeko gizakiek zer sinesten zuten eta zergatik margotzen zuten galdetzen da.

Lehen euskal artzaina

Europako klima atlantikoa K.a. 5500 eta 3000 urte bitartean kokatzeak ekarri zuen Euskal Herriko lurretan Neolitoko kultura errotzeko garaia. Gizakia naturaren zikloak menderatzen hasi zen eta bere elikagaiak lantzen ikasi zuen, basa-egoeran jaso beharrean.

Baskoniako herri gerrariak

Erromako arranoak

Kanpoko itsasoa

Vasconia Europako eskualdeetako bat da, zeinaren historia itsasoaren presentziak argi eta garbi zehaztu duen. Kapituluak historiaurreko kostaldeko haitzuloetako itsaski-biltzaileen familien eta ozeanoaren arteko lehen harremanak aztertzen ditu, Erdi Aroko portu-hiriak sortu ziren arte.

Euskalduntze berantiarra

Euskaldunen mitoak eta erlijioa

Mendeetan zehar euskaldunok uste izan dugu gure lurra jenio eta izaki fantastikoz beteta egon zela.

Euskal matriarkatuaren mitoa

Alberto Santana historialariak euskal matriarkatuaren ideia kritikoki aztertzen du. Horretarako, hainbat adituren iritzia jasotzen du, besteak beste, Ana eta Rosa Iziz historialariena eta Margaret Bullen antropologiarena, emakumeen eginkizun historikoa eta Irun eta Hondarribiko alardeetan duten presentzia azpimarratuz.

Erregeen eta erresumen jokoa

Ene baskoi kuttuna

X. mendean, Kordobako kalifatu boteretsuaren gerizpean bizi zen Iberiar penintsula, erreinu kristau txikiak iparraldeko mendietan bizirauteko borrokan ari ziren bitartean. Bi mundu horien artean, emakume euskaldunak bahitu edo konkubina gisa entregatu zituzten kalifa-haranera, eta emakume batzuk emazte faborita eta emireren ama bihurtu ziren. Haren historia, Vasconia, Iruñea eta Kordoba artean, identitateari, botereari eta ahanztura historikoari buruzko kontakizun honen ardatz nagusia da.

Fraideen ahotsa

Erdi Aroko monasterioen garrantzia aztertzen du, batez ere kultura gordetzeko eta transmititzeko izan zuten rola (VIII-XIII. mendeak). Fraideek otoitzari, irakurketari eta lan xumeari eskaintzen zioten bizitza. Kapituluan Euskal Herriko, Nafarroako, Errioxako, Aragoiko, Frantziako eta Italiako hainbat monasterio eta erlijio-gune bisitatzen dira, haien garrantzi historikoa eta espirituala azpimarratuz.