Una historia de Vasconia

Fraideen ahotsa

Erdi Aroko monasterioen garrantzia aztertzen du, batez ere kultura gordetzeko eta transmititzeko izan zuten rola (VIII-XIII. mendeak). Fraideek otoitzari, irakurketari eta lan xumeari eskaintzen zioten bizitza. Kapituluan Euskal Herriko, Nafarroako, Errioxako, Aragoiko, Frantziako eta Italiako hainbat monasterio eta erlijio-gune bisitatzen dira, haien garrantzi historikoa eta espirituala azpimarratuz.

Baskoniaren batasun galdua

Vasconiaren mugak historikoki eta geografikoki zehazteko zailtasuna aztertzen du. Europako beste nazioek ez bezala, inoiz ez zen estatu bateratu edo erreinu independentea izan. Nafarroa izan zen euskal lurralde iraunkor bakarra, eta Sancho Garcés III.ak bultzatutako batasunak ikuspegi nazionalik gabe iraun zuen; haren heriotzaren ondoren desegin zen, Vasconiaren batasun proiektuaren ahulezia agerian utziz.

Ibarretako jauna

Atal honek baserria aztertzen du, euskararekin batera euskal nortasunaren zutabe nagusietako bat. Baserria ez da eraikin soil bat, baizik eta bizitzeko eta naturarekin zein komunitatearekin harremanak izateko modu bat. Historian zehar, baserriak nekazaritza-beharretara, eraikuntza-tekniketara eta gizarte-aldaketetara egokitu dira, euskal nekazarien askatasunaren ikur bihurtuz. Programak jatorri erdiarokoak, Europako eragin arkitektonikoa eta baserriak oroimen kolektiboan duen garrantzia erakusten ditu.

Euskaldunak eta sexua

Euskal gizartean mila urtez nagusi izan den sexuaren ikuspegi tradizionala aztertzen du: ezkontzara mugatua eta ugalketara bideratua. Baserrietan ezkontza-kontratuaren garrantzia, ezkontza aurreko eta kanpoko harremanak, eta eliza katolikoaren arauetatik kanpoko praktikak jorratzen dira, hala nola homosexualitatea, apaizen sexualitatea, zoofilia eta prostituzioa. Guztia benetako adibide historikoekin azaltzen da.

Dantzaria eta pilotaria, bi euskal eredu

Euskal dantza ospetsuenen historia eta jatorriari buruzko teoriak aztertzen ditu, jatorri militar eta erlijiosoetatik hasi eta dantza herrikoi aske eta bizietara arte. Dantzari mitikoak gogoratuko ditugu, antzinako dantza-eskolen rola eta XX. mendeko eboluzioa. Gainera, beste ikono kultural bat aztertuko dugu: pilotaria. Pilotaren jolasaren jatorria, espazio historikoak eta bizirik dirauten edo berreskuratzen ari diren modalitateak ezagutuko ditugu.

Euskal herritarrak mendebalde urrunean

Espainiako kolonien independentziaren ondoren XIX. mendeko Amerikara izandako euskal emigrazio handia aztertzen du. Euskal Herriko biztanleen %20ak herria utzi zuen, diasporan komunitate bereiziak sortuz. Programa honek Ipar Amerikako mendebaldera egindako emigrazioan jartzen du arreta, non euskaldun asko artzain gisa iritsi ziren lehen arditegietara eta batzuk Espainiako Inperioaren lurralde urrunen esplorazioan eta kolonizazioan parte hartu zuten.

Burdinaren jaunak

Atal honek baserria aztertzen du, euskararekin batera euskal nortasunaren zutabe nagusietako bat. Baserria ez da eraikin soil bat, baizik eta bizitzeko eta naturarekin zein komunitatearekin harremanak izateko modu bat. Historian zehar, baserriak nekazaritza-beharretara, eraikuntza-tekniketara eta gizarte-aldaketetara egokitu dira, euskal nekazarien askatasunaren ikur bihurtuz. Programak jatorri erdiarokoak, Europako eragin arkitektonikoa eta baserriak oroimen kolektiboan duen garrantzia erakusten ditu.