Transición y democracia en Euskadi

Los años 60: Los años de la ruptura I

Dokumentalak 1960ko hamarkadan Euskal Herriak eta Nafarroak bizi izan zuten eraldaketa ekonomiko, sozial eta kulturala aztertzen du, Espainiaren modernizazioan funtsezkoa izan zena. Industrializazioa, landa-exodoa, hiri-hazkundea eta ekimen enpresariala —Mondragón Taldea adibide nagusi gisa— ardatz hartuta, haustura historiko sakona erakusten da. Historialari, idazle eta sortzaileen testigantzek eta garaiko zuri-beltzeko irudiek gizarte, kultura eta kirolaren aldaketa irudikatzen dute.

Los años 60: Los años de la ruptura II

Dokumentalak Euskal Herriko gizartearen modernizazioaren eta diktadura frankistaren arteko bateragarritasunari buruzko hirurogeiko hamarkadako funtsezko eztabaida aztertzen du. Erregimenaren onarpen soziala, erbeste politikoaren jarraipena, oposizio klandestinoa eta indar politikoen berreraikuntza lantzen ditu. Historialari, kazetari eta protagonisten testigantzekin eta zuri-beltzeko irudiekin, langile-mugimendua, errepresioa, ETAren sorrera eta 1970eko Burgoseko Epaiketaren oihartzuna jasotzen dira.

Euskadi, de la dictadura a la democracia I

Dokumentalak Burgoseko Prozesuak izan zuen eragin politiko eta soziala aztertzen du, ETAren aurkako zigor-epaiketa militarra frankismoarentzat nazioarteko porrot bihurtu zena. Historialari eta sindikalisten testigantzen bidez, protestak, errepresioa, lan-gatazkak eta sindikalgintzaren berreraikuntza jorratzen dira 1970eko hamarkadan. Zuri-beltzeko irudiek gizarte-astinaldia, erregimenaren erantzuna eta oposizioaren indartzea erakusten dute.

Euskadi, de la dictadura a la democracia II

Frankismoaren azken urteetan, oposizioko indarrek erbestean zituzten zuzendaritzak barnealdera ekarri eta berritzeko beharra izan zuten, gizartearen errealitate berrira hurbiltzeko. Burgoseko Prozesuaren ondoren eta Carrero Blancoren hilketarekin ETAk lortutako protagonismoak tentsioak sortu zituen nazionalismoaren baitan, eta PNVk fronte nazionalaren proposamena baztertu zuen, erbestean zegoen Eusko Jaurlaritzarekiko konpromisoa berretsiz. Dokumentalak trantsizio garaiko egoera politiko eta sozial konplexua aztertzen du.

El nacimiento de Euskadi I

Franco hil ondoren, 1975etik 1980ra bitartean, Euskal Herriak funtsezko etapa bat bizi izan zuen, demokraziaren etorrerak eta gatazka politiko eta sozial gogorrak markatua. Hasierako poza laster bihurtu zen ezinegon, ikuspegi politiko kontrajarriak eta egunerokoan presente zegoen indarkeria tarteko. Askatasuna minaren, biktimen eta isiltasun sozial sakon baten artean ezarri zen garai erabakigarria.

El nacimiento de Euskadi II

1977ko ekaineko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeek Euskal Herriko panorama politikoa argitu zuten nabarmen. Emaitzek EAJren eta PSOEren nagusitasuna berretsi zuten, eta gizarte-iraultzaren inguruko itxaropenak lausotu ziren. Zentro-eskuinak ordezkaritza lortu zuen, indarkeria-presio handiko testuinguruan, bereziki Gipuzkoan. Saioak, gainera, ezker ez-sozialistaren gainbehera eta ezker abertzalearen indar mugatua aztertzen ditu, adituen ekarpenekin.

La construccion de una identidad

1978an, prozesu konstituziogile betean, nazioaren kontzeptuak, nazionalismoak eta Estatuaren lurralde-antolaketak eztabaida intelektual eta politikoa nagusitu zuten. Saioak aztertzen du nola islatu ziren ideia horiek 1978ko Konstituzioaren 2. artikuluan, identitate kolektiboak banakoaren gainetik jarriz. Garaiko liburu, pentsamendu eta eztabaiden bidez, lurralde-auzia zergatik izan zen garai hartako eztabaidarik polemikoena azaltzen da.

Los desafíos de ETA I

1975etik 1982ra bitartean, indarkeria politikoak gogor markatu zuen Euskal Herriko trantsizio demokratikoa, ETAk eta beste talde armatuek eragindako 355 hildakorekin. Saioak erakusten du nola atentatuen gorakada prozesu demokratizatzaileko mugarri nagusiekin bat etorri zen —Konstituzioa, Gernikako Estatutua eta lehen erakunde autonomikoak—, eta talde armatuen estrategiak zein Estatuaren erantzuna aztertzen ditu. Indarkeria horrek euskal gizartearen demokratizazioan eta identitate kolektiboan izan zuen eragina azaltzen da.

Los desafíos de ETA II

Programak Trantsizio garaian, 1976 eta 1981 artean, Estatuko Segurtasun Indarrek izan zuten rola aztertzen du, indarkeria sozialak eta egokitze demokratikoaren gabeziek markatutako testuinguruan. Ordena publikoa mantentzeko izandako gehiegikeriak, diktaduratik jasotako eredu errepresiboa eta Konstituzioaren aurreko deskoordinazioa azaltzen dira. Halaber, Barne Ministerioak bultzatutako erreformak eta ETAren jardun terrorista handieneko unea kokatzen dira. Azkenik, euskal kasuaren berezitasuna eta indarkeriarekin lotutako komunitate sozial baten sorrera azpimarratzen dira.

Navarra, Comunidad Foral I

Gerra Zibilaren ondoren, Nafarroak bere foruak gorde zituen erreketeen ekarpena aitortzeko; Gipuzkoak eta Bizkaiak, berriz, itun ekonomikoa galdu zuten dekretuz. Erregimen frankistak hitzarmen ekonomiko berri bat negoziatu behar izan zuen foru-probintziarekin, eta haren sustraiak 1841eko lege itunduan zeuden ainguratuta.

Navarra, Comunidad Foral II

70eko hamarkadako Nafarroan, eskuineko sektore zabalek askatasun bermatuak zituen sistema demokratikoa eskatzen zuten, eta karlistak, maiatzean Montejurran bilduta, erregimenaren aurka zeuden. Nafarroa-Euskadi harremanari buruzko eztabaidak indarra hartu zuen, eta 1977ko abuztuan Iruñetik gertu egin zen Askatasunaren aldeko Ibilaldian amaitu zen.

La conciencia de la modernidad I

Diktaduren azpian, hitzak botereari dagozkio, eta poetak herrira itzultzeko borrokatu ziren, poesia sozialaren bidez. Haren metaforak munduan zuen lekua bilatzen zuen belaunaldi batean sartu ziren, eta mezu askatzaile gisa zabaldu zuen bere lana, Aitaren Etxearen sinboloaren inguruko euskal komunitatearen ideia sendotuz. Programak Francisco Francoren heriotza ere jorratzen du, 1975eko azaroaren 20an, eta zentsurak markatutako aro baten amaiera.