Misión cuántica

9 - Química cuántica, con David Casanova

Mekanika kuantikoaren printzipioak kimikan aplikatzen direnean, materiaren oinarrizko portaera eskala atomikoan uler daiteke, eta horrek materiaren propietateak hasieratik aztertzeko aukera ematen digu. Ikerketa-arlo honi buruz hitz egiteko gaurko gonbidatua David Casanova da, DIPCko kimika konputazional eta teoriko taldeko Ikerbasque ikerketa-irakaslea. Argiarekin lotutako lan teoriko eta aplikatuen adibideak emango dizkigu.

1. BasQ - Estrategia Basque Quantum: La revolución cuántica llega a Euskadi

IBM Quantum System Twoo ordenagailu kuantikoa da euskal erakundeek Euskadi inpaktu soziala duen ikerketa-gune bihurtzeko eta teknologia kuantikoetan talentua erakartzeko ezarri duten estrategiaren oinarrizko zutabea. Javier Aizpurua, BasQ-eko zuzendari zientifikoa eta DIPCko ikertzailea, Juan Ignacio Pérez Iglesias, Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntzako sailburua, eta Eduardo Sáenz de Cabezónek parte hartu dute Misión Quantica podcastaren lehen atalean, unibertso liluragarri hau aztertzen dugun podcastean.

2. Cuántica, la ciencia más precisa

Ricardo Díez Muiñok, DIPCko zuzendariak, eta Javier Aizpuruak, Basque Quantum estrategiaren buruak, mekanika kuantikoaren ezaugarri batzuk azaltzen dituzte, iraultza teknologiko baten protagonista eta gaur egun gertatzen ari den bigarren jauzi zientifiko eta teknologiko batena dena.

3. Nobel de física y el efecto túnel, con Aran García Lekue

Suediako Zientzien Akademiak 2025eko Fisikako Nobel Saria eman die John Clarke, Michel H. Devoret eta John M. Martinisi "tunel kuantiko makroskopikoaren eta zirkuitu elektriko batean energiaren kuantizazioaren aurkikuntzagatik". DIPCko (Fisika eta Informatika Zientzien Institutu Nazionala) Ikerbasqueko ikertzaile Aran García Lekuek azaldu du zer den tunel kuantikoa eta bere aplikazio nagusia: atomoak bistaratzeko gai den mikroskopio bat.

4 - EHU Quantum Center, la universidad en la carrera cuántica

EHU, EHU Quantum Center-en bidez, Basque Kuant estrategian parte hartzen duten eragile estrategikoetako bat da. Aitor Bergara zuzendariak eta Iñigo Eguzkiza ikertzaileak John Clarke, Michel H. Devoret eta John M. Martinisi emandako Fisikako Nobel Sariaz eztabaidatuko dute, zeinen lana IBM bezalako enpresek ordenagailu kuantikoak fabrikatzeko erabiltzen dituzten zirkuitu elektriko supereroaleen oinarria den.

5 - Computación cuántica, con Román Orús

Román Orús fisikaria DIPCko ikertzailea da eta Multiverse Computing-en sortzailekidea eta zuzendari zientifikoa, Europako software kuantikoko enpresa handiena. Bere algoritmo kuantikoek banku, logistika eta energia bezalako sektoreetan sortzen diren arazoei irtenbide optimoak ematen laguntzen diete. Harekin batera, konputazio kuantikoaren oinarriak, dituen erronkak eta egungo teknologia nola irauliko duen aztertzen ditugu.

6 - Bienvenidos a la milla cuántica

EAEko Gobernuaren Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Sailak, Ikerbasque eta EHUrekin batera, Kuantikoaren Milia izeneko dibulgazio ekimena sortu du, zientzia eta teknologia ibilbide bat, publikoari fisika kuantikoaren arloan zientzia komunitateak egiten ari den lana ezagutzeko aukera ematen diona. Ibilbide hau EHUren GIpuzkoko Campusean dago, Europako ikerketa kuantikoko zentro aktiboenetako batean, eta oinez edo bisita birtual interaktibo baten bidez arakatu daiteke.

7 - John Ellis y la búsqueda de ondas gravitacionales y materia oscura

EHU Quantum Center-ek eta DIPC-k azken garaietako fisikari teoriko ospetsuenetako bat hartu berri dute. John Ellis Londresko King's College-ko irakaslea eta CERN-eko (Europako Ikerketa Nuklearrerako Erakundea) ikertzailea da, non lehenago Teoria Dibisioa zuzendu zuen eta 2012an Higgs bosoiaren aurkikuntzan kolaboratu zuen. Bere ikerketa-interesek partikula-fisika eta kosmologia hartzen dituzte barne. Azken urteotan fisikan egindako aurkikuntza nagusiei eta abiatu duen proiektu berriari buruz hitz egin dugu berarekin. Aion Londresko Imperial College-k zuzendutako teknologia kuantikoko proiektu bat da, masa ertaineko zulo beltzetatik grabitazio-uhinak detektatu eta materia iluna bilatzea helburu duena. Interferometria atomikoa izeneko teknologia erabiltzen du horretarako.

8 - Hardware cuántico, con Fernando González Zalba

Fernando González Zalba CIC Nanoguneko ikertzaileak hardware kuantikoko taldean garatzen ari diren ikerketa azaltzen du, silizioa bezalako material erdieroaleetan oinarritutako txip kuantikoak eraikitzeko.