La radio: su historia en 15 minutos

Otras radios

Gasteizko dialean egon diren irratietako batzuk ezagutuko ditugu. Batzuk jada desagertu dira, beste batzuek Arabako FMan jarraitzen dute zerbitzua eskaintzen.

La publicidad

Kapitulu honetan publizitatea izango dugu hizpide, irratiaren historia hasi zenetik ez baitu hutsik egin. Irratiaren lehen ekimenak pribatuak izan ziren. Nihilista edo irratizale deiturikoek jarri zuten martxan irrati-difusioa. Baina, noski, giza talde eta ekipo tekniko horiek eta instalazioak mantentzeko dirua behar zen, eta hori garai hartako radiokluben bazkideengandik edo publizitatearengandik iristen zen.

Otros servicios de radio

Irratien alde ezezagunari eskainitako kapitulua. Zenbaki-igorgailu arraroak, ordutegi-zerbitzua, DX edo diexismoa.

Otros programas

Kapitulu honetan beste programei buruz hitz egingo dugu, normalean ikus-entzule gehieneko ordutegian ematen diren saioen izenez bakarrik gogoratzen garelako eta goizeko edo arratsaldeko magazinen edo albistegietako saioen izenburuak gogoratzen ditugulako. Baina irratian badira beste programa asko, horietako batzuk espezializatuak, gaur egun batzuek podcast deituko lieketenak.

Las grandes retransmisiones

Estatuko lehen irratian, Radio Ibérican, teknikari gisa lan egin zuen Pepe Lebrancónek. Gerora Radio Vitoria mantentzeaz arduratuko zen; hasieratik hasi zen hainbat emanaldi eskaintzen. Adibidez, 1923an Rigoletto opera zuzenean eman zuen eta urte horretan Gabonetako Loteriaren zozketaren lehen transmisioa eskaini zuten. Unión Radio Madrid izan zen 1927an Zaragozaren eta Real Madrilen arteko partiduarekin kirol transmisio bat egiten lehena. Eta Radio Vitoriak bere 90 urteetan zehar Alavesen eta Baskoniaren balentria handiak transmititu ditu, baita jazz kontzertuak eta beste ekitaldi handi batzuk ere.

La radio en las guerras y revoluciones

Kapitulu honetan, gatazka belikoetan eta iraultzetan zehar irratiek izan duten jokabidea aztertuko da. Espainiako gerra zibila izan zen irrati-difusioa propagandarako arma gisa erabili zen lehen borroka. Gero, alemaniarrek, britainiarrek eta japoniarrek ahalik eta gehien estutu zuten Bigarren Mundu Gerran. Iraultza guztiek jakin izan dute irratia propagandarako tresna gisa erabiltzen.

Las emisoras internacionales

Irrati-konpainia eta erakunde publikoek, uhin laburraren bidez, emisioak igortzen dituzte mundura, hainbat hizkuntzatan, beren irudia, kultura edo marka esportatzeko edo propaganda egiteko, herrialde horien iritzietan eragiteko asmoz. Hiru taldetan bana genezake nazioarteko irrati-difusioa. Informazio- eta kultura-irratiak, propaganda-irratiak eta irrati klandestinoak. Azken hauetaz hurrengo atalean hitzegingo dugu.

La radio en euskera

"Jaiki jaiki" abestiaren doinua 1932ko euskarazko lehen euskal irratsiaioaren hasierako sintonia izan zen. Gero 1949ra arte itxaron beharko zen, Gipuzkoako Foru Aldundiaren ekimenez nekazariei eskainitako "baserritarrekin solasaldiak" programa martxan jarri zen arte, nahiz eta gune horietako gehienak gaztelaniaz ematen ziren. "La voz de Guipúzcoa" mugimenduko irratiak, 1956an, María Dolores Aguirre, Manu Oñativia, José Etxebeste edo Inaxio Eizmendi "Basarri" bertsolariarekin eguneroko euskarazko entzunaldiak kaleratu zituen. Eta bada beste ekimen bat 50eko hamarkada honetan, baina oraingoan urrun, Estatu Batuetan, Boiseko irratiarekin asteroko saio batean. Gero parrokiako eta herri irratiak etorriko ziren Euskadi Irratia, euskal irrati publikoa, iritsi arte.

Los espacios infantiles

Irratian beti egon zen tarteren bat haurrentzako, ipuinetan, panpina hiztunetan, maitagarrietan, magoetan eta haur esatarietan. Lehenengoetako bat 1927an eman zen Kataluniako irratian, non Toreski esataria, uhinetako jenio bat, Miliurekin solasean aritzen zen. Ondoren, Maginet Pelascaynes, Pototo eta Boliche, Payasín, Hada Luz eta mago Maravillas, Dola Dola tira labola... euskal irrati publikokoa, Maritxu Berritsu.

Las emisiones de noche

60ko hamarkadan, irrati batzuk 24 orduz emititzen hasi ziren, eta, horretarako, egungo bitarteko automatikorik gabe, gizakiak zuzenean egotera behartzen zituzten ezordu horietan. Radio Nacionalek 24 orduak bere sareko irrati batzuen bidez bakarrik estaltzen ditu, beste batzuk goizeko 2ak aldera ixten zituzten. Radio Madridek, 1964ko uztailean, Madrugada programa jarri zuen martxan Joaquin Pratekin. Encarna Sánchezek zerbitzu publikoko gune bat jarri zuen martxan, era guztietako arazoak zituzten pertsonei laguntzeko, eta horretarako gaueko langile guztiak mobilizatzen zituen: taxistak, medikuak, erizainak, garbitzaileak, gauzainak. 1980an Jesús Quinterok "El loco de la colina" sortu zuen. Programa Radio Nacionalen hasi zen eta 1982an Cadena Ser irratira igaro zen. Beraz, Radio Vitoriaren bitartez entzun ahal izan zen. Irrati intimistaren eta isiltasunaren aurkikuntza izan zen. Radio Vitoriak Ser katearen programak amaitzean ixten zituen bere emanaldiak, hamabi eta erdietan edo ordu bata arte izan zitekeelarik. Baina 1985ean, FMko programazioa martxan jarri zenean, uhin ertaineko irratiak goizaldeko ordu biak arte luzatu zuten bere programazioa.

Los musicales

Atal honetan, musikari buruz arituko gara, hastapenetik egon delako irratiaren emanaldietan. Hasierako etapa hartan, irratiek piano bat zuten estudioetan, programari laguntzeko, eta irrati batzuek musika arineko orkestrak izan zituzten. Gero arbelezko diskoak iritsiko ziren, 50ko hamarkadan biniloak, 80ko hamarkadan CDak, eta orain dena momentuko musika-zerbitzarietan. Garaia markatu duten formatuak eta programak errepasatuko ditugu.

Las tardes de la radio

Irratiaren urrezko aroan, arratsaldeak irratiz, eleberriez eta kontsultategi femeninoez josita egon ziren. 80ko hamarkadatik aurrera, arratsaldeko magazinak garatu ziren, kulturarekin eta entretenimenduarekin.