Eguzki lore

1. Done Bikendi Aranaren "Maiatza"

Araban, Haranan, Maiatzeko zuhaitzaren altxaketa egiten dute urtero maiatz amaieran. Aspaldi-aspaldidaniko ohitura honek kristautasunaren aurretik zuhaitz handiei edo "totemei" gurtza egiteko ohitura zaharrarekin du lotura. Erritoari jarraiki, bilkura egiten da aurrena. Jarraian, zuhaitz bat mozten da Entzia mendizerran, eta "altxa" egiten dute ondoren, prestatze- eta altxatze-teknika oso konplexuak erabiliz. Elizkizunburu nagusiak hitz egiten du: Longinosek. Bailarako gainerako herrietan zehar ibilaldia egiten da, halaber, Kontrasta, Alda edo San Bizenten barrena, eta herriotako ekoizpena, artea eta ohiturak erakusten dira.

2. Pilon entzerrua Falcesen

Ederki frogatuta dago egungo zezen suharrak Euskal Herrian sortuak direla, Pirinio aldean, hain zuzen ere. Aspaldi-aspaldidanik, zezen-ganadutegi garrantzitsuak sortu dira Nafarroa hegoaldean. Leku gutxitan izan dute zezenek eta gizakiek hain lotura estua. Eta lotura horren arrastoak inguruko herri guztietan aurkitzen ditugu: zezenketak, entzierroak, etab. Betiere jaiari lotuta, noski. Iruñeko entzierroak mundu osoan ezagutzen dira, Faltzes herri txikikoak, ordea, entzierro guztietan ikusgarrienak dira. Ardatz nagusi honi jarraiki, Faltzesko biztanleen bizimodua eta ohiturak azaltzen zaizkigu, nortasun handiko eskualde osoaren eredutzat hartuta.

3. Otsagabiako dantzak

Irailaren 7an, Muskildako Amaren bezperan, dantzari-talde batek omenaldia egiten dio kofradiako maiordomoari haren etxe aurrean. Dantza honek, tankera bereko beste dantza batzuekin batera, ez du parekorik ez bere jatorrian, ez irudikatzen dutenean, etab. Dokumental honetan dantzariekin batera ibiliko gara egun osoan zehar, haien erritoa osatzen duten bitartean, eta, honela, zein ingurutan ibiltzen diren ikusteko aukera izango dugu. Haien eguneroko zereginetan ere ikusiko ditugu, eta haien dantza ezagunez duten ikuspegia ezagutuko dugu.

4. Irati eta Aezkoa

Iratiko basoa dugu atal honetako protagonista. Baso bakartiaren handitasuna eta bertan bizi diren pertsonak: arotzak, almadiazainak, etab. Eta basoaren barruan jende gehien biltzen deneko unea: Elurretako Ama Birjinaren erromeria ospatzen denean basoaren erdi-erdian. Jende-pilaketa honek sortzen duen hondamena ikusiko dugu eta Iratiren hainbat ezaugarri nabarmenduko dira: Urkuluko "trophaeum", Irabiako urtegia eta Orbaizetako fabrika. Atala amaitzeko, ibilalditxo bat egingo dugu Aezkoa bailarako herrietan zehar, lotura estua izan baitute beti basoko bizitzarekin.

5. Laguardia

Biasteriko herria Arabako Errioxaren erdi-erdian dago, eta bere harresien barruan bi maila guztiz desberdin aurkitzen ditugu. Lur gainean, Erdi Aroko hiribildua ikusten dugu, haren kokapen estrategikoari esker, Nafarroako erresumako babes-egitura osatu zuena. Lur azpian, lurpeko hiri bat ikusten dugu, etxe guztietan dauden sotoek osatzen dutena. Herria mahastiz inguratuta dago, izan ere, mahasti horien garapenak lotura estua izan du mendeetan zehar lur hauen eta bertakoen historiarekin.

6. Zuberoako maskarada

Zuberoako maskarada inauteri garaian ospatzen den folklore adierazpena da. Maskarada horretan herriko jende guztiak parte hartzen du, kasu honetan Altzürükü eta Altzüzarrakoak. Maskaradako pertsonaien artean hauek ditugu: zurralzaina, etab.

7. Truziosko monteria

Enkartazioetan, Turtzioz izeneko herrian, ehizaldiak antolatzeko ohitura gorde dute. Ehizaldi hauetan, bai gizonek, bai zaldiek, urteetan mendian ganaduaren atzean ibili ondoren ikasitakoa erakusten dute.

8. Torralbako Juan Lobo

Nafarroan, Viana ondoan eta Kodes mendiaren azpian, Torralbako herria dago. Han, Juan otso edo mairua ospatzen dute San Joan egunean. Egun horretan, kofradia prozesioetan biltzen da, Juan otso inguruko mendietan harrapatzeko.

9. Tafalla- Ujue

Apirilaren 30eko gauean Euskal Herriko erromeria harrigarrienetakoa egiten da urtero-urtero. Gaueko 12etan puntuan elizatik ateratzen dira hamabi apostoluak Uxuera iritsi arteko 20 kilometroak isilik egiteko. Ermandade hori 1607an sortu zen, eta orduz geroztik, aldian aldiko etenaldietan izan ezik, garai horretan egin izan da erromeria. Dokumental honetako irudietan, tunikaz jantzitako penitenteek Tafallatik Uxuera, San Martin Unxen zehar egindako bidea ikusiko dugu.

10. Gatz arana

Herriko gatzagak, beren historia, ohiturak, gatzagak lantzeko eta gatza egiteko modua, herriaren arkitektura, bertako bizilagunak, haien asmoak eta gatzagen egungo egoera ezagutuko ditugu dokumental honetan.

11. Basurdearen ehiza

Aiarako bailarako Sobron herrian basurde-uxaldi bat ikusiko dugu, txakurrak ehizaldirako nola prestatzen dituzten eta xehetasun denak barne. Era berean, ehizaldia bera ikusteko aukera izango dugu, baita, amaieran, harrapatutakoa ospatzeko afaria ere.

12- Heriotza atzo

Euskal Herriko hileta-erritoen iraganeko eta egungo alderdiak ezagutuko ditugu dokumental honetan. Gipuzkoako Amezketa herriko Domu Santu eguneko hainbat ekitaldi ikusiko ditugu, eliza, kale eta hilerrietako irudiez lagunduta.