Ama lur

El viejo instituto de Vitoria

Garai oro da garaikidea une horietan bizi dutenentzat. Eta garai guztietan, gizarte aurreratuetan nahiz garapen-bidean daudenetan, zalantzak eta mota guztietako galderak sortu izan dira eta sortzen dira. Galdera horietako bat honako hau izan daiteke: NOLA PRESTATU GAZTEAK ETORKIZUNERAKO? Iragan garaietan, eta gure inguruko geografia hurbilean —hala nola Arabakoa eta Gasteizkoa—, nolakoa izan zen hezkuntzaren gaia, gizonen eta emakumeen prestakuntza duela hamarkada edo mende asko? Hezkuntza da oinarri, eta hezkuntzarekin dator kultura. Hezkuntza, prestakuntza eta irakaskuntza zentroak... gaur egun ohikoak dira… baina, duela 175 urte, ordutik hona, esaterako Araban eta egungo Gasteizko hirian, nolakoa zen hezkuntzaren kontua, prestakuntza-zentroena, ikastetxe, institututan, seminarioetan…?

Camino de Santiago: la calle mayor de Europa

GAUR, 2025EAN, HIZKUNTZAREN ETA KOMUNIKAZIOAREN LORPEN HANDIEZ HITZ EGITEN DA: UZTARKETA LUZERAKO KOMUNIKAZIOA. BAINA PERTSONEN ARTEKO KOMUNIKAZIOA EZ DA ORAIN LURRERAKO, ITSASOKO EDO AIREKO BAKARRIK, TEKNOLOGIKOA ERE BADA; INFORMAZIOAREN AUTOPISTAK! HORRELA, INFORMATIKA MUNDUA, INTERNETENA, SARE SOZIALENA, GLOBALIZAZIOARENA. BAINA DUELA 1200 URTE BAINO GEHIAGO, BESTE INFORMAZIO BIDE ZAHAR BATZUK ERE BAZEUDEN, BESTE KOMUNIKAZIO BIDEAK, GIZON ETA EMAKUMEEN PENTSAMENDU ETA SINESMENAK LURRALDE, NAZIONALITATE ETA ESKUALDE EZBERDINAK ELKARLOTZEN ZITUZTENAK. KOMUNIKAZIORAKO BIDE ZAHAR HORIETAKO BATI GAUR EGUN, DUELA MILA URTETIK GORA, SANTIAGOKO BIDEA DEITZEN DIOGU, “EUROPAKO KALE NAGUSIA” IZENEZ EZAGUNA. BIDE JAKOBEA, SANTIAGOKO BIDE HAU, GARRANTZITSUA ETA ISLADUNA DA LURRALDE HISTORIKO HONETAN, ARABAKO LUR GUZTIETAN ZEHAR.

Es el salón de estar de Vitoria

Bertako eta jaiotakoentzat, bidaiarientzat eta, oro har, turistentzat, xarma handiko kaleak, plazak, lorategiak eta parkeak daude Gasteizko hirian. Bizitzeko, paseatzeko, batetik bestera ibiltzeko txokoak; elkarguneak, alegia, elkarbizitzarako lekuak. Gasteiz, gero eta handiagoa da, biztanleria handitu ahala eta bizilagunen beharrak ugaritu ahala hazten doa: kronista handiek aipatu eta idatzi zuten “Vitoria… o algo así”-ren hura da; “Atzoko eta urruneko garaiak”, gaur egun ere hainbat alderdiri dagokienez oso egunerokoak eta gertukoak direnak, alegia. Horrela, hiriguneko epizentroetako bat, kale nagusi edo erdikoa, 150 urte baino gehiago daramatza bere “botereak” osorik gordetzen. AMALUR saio berri bati ekingo diogu, Estazio zaharreko kalearen —Dato kalea, alegia— historiari, bitxikeriei eta pasadizoei buruz jardunez.

El Hospicio. La casa de Misericordia de Vitoria

Eliza-parrokia historikoak almendra erdi arokoaren inguruan bilduak, baita komentuak eta monasterioak bezalako eraikin erlijiosoak ere, osotasunean, Vitoria-Gasteizen historia markatu dute hiria 1181tik sortu zenetik. ARQUITEKTURA ERLIJIOSO bat, zalantzarik gabe, mendeetan zehar gasteiztarren bizitza busti duena, ez bakarrik arimaren kezka espiritualei erantzuteko, baizik eta hiritaren kalitateaz eta heziketa humanistaz arduratzeko ere bai. Erlijioa eta kultura banatu ezin diren binomioa izan dira, baina erlijiorekin eta kulturarekin batera hezkuntza dator, irakaskuntzarekiko ardura, gorputz eta arimen eraikuntzarekiko kezka. Hospizioaz eta Nieves-eri buruz hitz egingo dugu Santiago Arcediano eta Sor Aurora-rekin.

Eskoriaza - Esquibel , el palacio renacentista mejor conservado de Gasteiz

Bostehun urteko historia du atzean, eta horrek ematen dio distira eta garrantzia hiriko jauregi errenazentista ondoen kontserbatuenetako bati. Muinoaren goialdean kokatua, Eskoriaza-Esquibel jauregiak bizitza asko izan ditu bere hormen artean: jauregi-etxea izatetik Gasteizko lehen marrazketa akademiaren egoitza izatera pasa da

Montehermoso, de palacio a centro cultural

Araba Historiko Lurraldean, historian zehar hainbesteko jaunatasuna izan duten eraikinak daude, non haien ondarea berrikustera gonbidatzen duten, hainbat mende igaro badira ere. Eraikin horiek oso aipatuak eta bisitatuak izaten jarraitzen dute gaur egun, nahiz eta aspaldi galdu zuten hasierako funtzioa, noble familiak bizi ziren etxe eta egoitza izatearena: abizen handiko familiak… Eraikin horiek, nortasun handikoak izanik, aldaketa ugari jasan dituzte –eraberritzeak, handitze-lanak eta egokitzapenak– garai bakoitzeko beharretara egokitzeko. Eraikin horietako bat “jauregia” zen; horrela ezagutzen zen, besterik gabe, aro modernoan –XVI. eta XVII. mendeetan– Aguirreren jauregia. Gaur egungo Gasteizko ardatz historiko handia egituratzen duen jauregia da… oso egoitza enblematikoa… ia mende batez Gasteizko Elizbarrutiko egoitza izan zena eta gaur egun Montehermoso jauregi izenez ezagutzen duguna… gaur egun –dakigun bezala– kultura-gune handi bihurtuta dago.

El anillo verde, un espacio para dsfrutar y dibujar

Gasteizek XVIII. mendearen amaieratik eta batez ere XIX. mendean inguruko eremuarekin harreman estua izan du. Harreman historiko honen adierazle nagusia BERDEKO ERAZTUNA da. Eraztun honetako espazio bakoitzak bere xarma du, baina Salburuako hezegunea nabarmentzen da gune erakargarrienetako bat izateagatik. Ingurumen aldetik eta gizarte bilerarako espazio anitz betetzen dituen eremu bat da, biodibertsitate garrantzitsua duelarik.

Un rincón de la historia

Ia inoiz ez da benetan egia izan "LEHENAGOKO GARAIAK HOBEAK ZIREN" esaldia, baina beti daude salbuespenak: oraindik dirauten edo iraun duten Gasteizko txoko iraunkorrak, historia gordetzen dutenak edo, behintzat, garai bateko ospea, oroitzapenak eta nostalgiazko giro hura mantentzen dutenak. XIX. mendearen erdialdetik aurrera, Gasteizko gune batek ospe handia izan zuen, bere ezagunagatik, erabileragatik eta gozamengatik. Tokiko jendearen zein kanpoko bisitarien interesa piztu zuen —kronista zaharrek diotenez—, batez ere Burgosko probintziatik eta Errioxatik etorritakoena. Garai hartan, alegia, XIX. mendearen erdialdean, oso modan zegoen —"chic" eta osasungarri izateaz gain— ura erabiltzeko kultura: bainuetxeak zein ezaugarri bereziak zituzten iturriak baliatzea.

El Jardin de Amárica y el Parque del Prado . Caminar es un arte

Arte mota, klase eta modalitate asko daude, baina zalantzarik gabe, arte praktiko eta atseginenetako bat –askotan ez gara horretaz jabetzen– IBILTZEAREN ARTEA da. Garai zaharrenetik, ibiltzeko bulkada unibertsala da. Ibiltea da kanpora irtetea, mundu ezagun edo oraindik ezagutzeke bat ezagutzera. Ibiltzea/paseatzea atsegina da, eta oso osasungarria ere bada. Eta gainera, ez da oso garestia. Ibiliz, natura ezagutzen edo berriz ezagutzen da, eta norbera bere burua ere bai. IBILTZEA ARTEA DA; ariketa fisikoa da, eta beraz, oso osasuntsua, baina aldi berean jarrera psikologiko bat ere bada, errealitatea ulertzeko eta gozatzeko modu bat, inguratzen gaituen mundu horren aurrean. Ibiliz bizitzen da, ikasten da, harremanak ezartzen dira. Eta behin eta berriz… ibiltzen eta paseatzen dugu gure historia hurbilenaren eta berehalakoenaren bila irtenda… han dagoen historia hori ezagutzeko… hamarkadak eta mendeak daramatzagun historia hori.

Paseando por La Florida

Bi mende baino gehiago betetzen ditu Vitoria-Gasteizko “areto nagusi” bezala har daitekeenak, 205 urte bete baititu jada: “Vitoriako areto” bat, hiriko arnasa nagusia ez den arren, erdigunean eta karismatikotzat daukaguna, eta mende eta erdi baino gehiagoko historian literaturarik gehien sortu duena. “Vitoriako areto bat aire librean” hiru funtzio bikain uztartzen ditu: parke bat da, pasealeku bat da eta baita lorategi bat ere, eta guztiz hartuta, benetako eta ikusgarria den “botanika museoa” dela kontsideratzen da. Jakina, PARKEA FLORIDA da, espazio naturala, baita artifiziala ere, eta horrekin hasten dugu AMA LUR-en kapitulu berri bat...

ELfuturo de los museos en comunidades en constante cambio

Maiatzaren 18an, urtero ospatzen da Museoen Nazioarteko Eguna, aurten etorkizunaren eta gizartean bizi ditugun aldaketen ikuspegia izanik. 1977tik, Museoen Nazioarteko Kontseiluak eguna antolatzen du, bere rola kultura munduan aldarrikatzeko, eta ondare kulturala, materiala eta immateriala sustatzeko eta zabaltzeko.

Los secretos de la Plaza de la Burullería

Hiriak eraikitzea eta berreraikitzea antolaketa gaitasun handia eskatzen du, hori da populazio nukleoen historia mendeetan, edo baita milurtekoetan ere. Hiriak altxatzeko, eta horiekin batera barrualdea, elizak eta parrokiak, etxeak eta eraikin guztiak, kaleak eta joan-etorri bideak plazak eta txiki-plazak barne…, ezagutzak, baliabideak eta materialak behar dira… eta, batez ere, batez ere, koordinazio eta planifikazio gaitasun handia. Zenbait alorretan gaitasun handia. Belaunaldi osoetan zehar. Garai historikoaren arabera, hiria beti erronka ugari jasaten du. Eta erronka horiek, denborarekin, mendeen pasabide oparoarekin gaindituta, hiri nukleo hauen silueta eta perfilak ezartzen dituzte. Konfigurazio horiek beti dira eraikuntza erronkak… gaur egun ikus eta gozatu ditzakegunak.