Bilaketa

Dokumentala

Mirande

XX. mendearen erdialdean, euskara goi literatura egiteko gai zela frogatu zuen Jon Mirande idazle paristarrak. Denek aitortzen diote bere garrantzia. Baina gai tabua da oraindik. Hari buruz denetarik esan da. Arrazista zela. Pedofiloa. Nazia. Misoginoa. Inmorala. Hari buruzko berri bakoitzak, kontrako iritziak harrotzen ditu. Ez dakigu zer egin berarekin. Jon Miranderi buruzko filme bat egin nahi dut. Baina ez dakit nola. Agian, behingoz, berari eman behar zaio hitza. XX. mendearen erdialdean, Jon Miranderen prosak erakutsi zuen euskara literatura jasoa eta unibertsala sortzeko gai zela. Denek onartzen dute bere garrantzia, baina gaia tabua izaten jarraitzen du. Miranderi buruz arrazista zela esaten da, pedofiloa, nazia, misoginoa, inmorala. Berari buruz hitz egiten den bakoitzean, polemika sutsuak sortzen dira. Ez dakigu zer egin berarekin. Miranderi buruzko film bat egin nahi dut, baina ez dakit nola. Agian, interesgarriena, hitza ematea litzateke.

Kultura

Ama lur

Begirada bat Arabako lurren historiei.

Dokumentala

Ramon Rubial, Euskaldun Unibertsala

Ramon Rubialen bizitzari buruzko atzera begirakoa, Espainiako XX. mendeko historian zehar egindako bidaia baten bidez; trantsizioa egin zuen eta Espainian demokrazia itzultzeko helburu gorenagatik gauza askori uko egiten jakin zuen belaunaldi haren guztiaren aitorpena da.

Dokumentala

Elbira

Elbira Zipitriari buruzko dokudrama. Elkarrizketen eta fikziozko eszenen bidez, frankismo garaiko euskararen irakaskuntzaren aitzindari izandakoaren bizitza ezagutuko dugu.

Dokumentala

Muga deitzen da pausoa

Donostiako etxe batean bi emakume elkartuko dira. Bata, bizirik dago eta zinemagilea da; bestea, 1982an hil zen eta Elvira Zipitria Irastorza, Ira, deitzen da. Zinemagileak laster jakingo du Elvirak euskal eskola klandestinoa sortu zuela bere etxean bertan 30 urtez eta diktadurapean. Bere garaian izugarrizko lanak hartu zituen arlo ezberdinetan euskara eta euskal kultura babesteko. Halere, ez da aski ezaguna Euskal Herrian. Zinemagilea, harrituta eta jakin-minez, ikertzen hasiko da emakume hori nor izan zen jakiteko. Bilaketa ez da batere erraza izango, ate itxi askorekin topatuko baita. Hau dela eta, bilaketa ezberdinak jarriko ditu martxan eta tartean, funtsezkoena, filma bera egitea izango da.

Historia

Baskoniako Historia Bat

Alberto Santanak gidatutako dokumental sail honek Euskal Herriaren historiari buruzko ikerketa eta aurkikuntzaren bidaia bisuala izan nahi du, ikerketa zientifiko berrienen argitan.

Sukaldaritza

Ellas primero: Pioneras de la gastronomía vasca

XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran, gaur egun munduko sukalderik onenetako bat den euskal sukaldera garamatzaten lehen urratsak eman ziren. Eta prozesu horren aitzindariak, amengandik edo andereñoengatik ikasitakoa eta Frantziako sukaldaritzaren modernitate-ukituekin nahasten jakin zuten emakumeak izan ziren. Baina emakume horiek ez daude liburuen aurkibideetan, ezta aldizkari zaharretan, edota ostalaritza eskoletan.

Historia eta istorioak

"Historia eta istorioak" historia, nazioartea eta giza iraganari lotutako podcasta da. Lehen pertsonan kontatutako historia giza iragana aztertu duten pertsona eta adituen bidez jasoko dugulako, beraien bizipen eta eskarmentuaren ahotsa bilduz. Juanjo San Miguelek gidatuta aztertuko dugu gure munduaren iragana hobeto ezagutzeko helburua duen tartea, hitza, ahotsa eta soinua oinarri.

Dokumentala

Oskar Kokoschka: Un rebelde de Viena

Oskar Kokoschka (1886–1980) pintore, poeta, idazle, saiogile eta antzerkigileak XX. mendearen hasierako Vienan hasi zuen bere ibilbidea, Gustav Klimt (1862–1918) eta Egon Schiele (1890–1918) bezala. Bere lehen lanek eskandalizatu egin zituzten bai publikoa eta bai kritika, eta berehala “basati handia” (Oberwildling) deitu zitzaion. Bere ibilbide pertsonal eta artistiko aberatsak XX. mendearen zatirik handiena hartzen du, eta bere garaiko gertakari historikoekin lotura estua du.

Historias de barrio

Vitoria-Gasteizko auzoen eraketaren historia ezagutuko dugu.

Thrillerra

La caja 507

Modesto gizon zintzo eta langilea da, eta Costa del Soleko banku sukurtsal bateko zuzendaria da. Egun batean lapurrak bankura sartu, segurtasun kutxa ugari apurtu dituzte eta Modesto barruan harrapatuta utziko dute. Kasualitatez, 507. kutxan gordetakoa begiratzean, aurkituko du urte batzuk lehenago gertatutako alabaren heriotza ez zela istripu bat izan.

Dokumentala

Ainarak

Abarketarien bideak —Ainarak ere esaten zaie, hegaztiak bezala migratzen zutelako— Nafarroako eta Aragoiko emakumeen belaunaldien neguak batu zituen. XIX. mendearen amaieratik XX. mendearen erdialdera arte, Mauleraino joaten ziren abarketen industrian lan egiteko.

Erreportaia

Tribuaren Berbak

Euskarari buruzko saioa, Kike Amonarrizek eta Izaro Arrutik aurkeztuta.

Zientzia eta teknologia

Cookie eta kafea

Internetik gabeko bizitzarik ez dago XXI. mendean. "Cookie eta kafea" podcastean, saretik arrantzatutako teknologia albiste, istorio eta tresnak landuko dituzte Asier Errasti eta Sara Lanzek. Teknologia, pedagogia eta umorea protagonista ditugu bertan. Gure bizitzaren esparru guztietan sartuta dagoen internet sareari buruz modu errazean ikasteko eta edukiak erraz barneratzeko.

Fikzioa

Betizu izar artean

Film luze hau oso-osorik 3 dimentsiotan egina dago. Istorioa XXX. mendean dago kokatuta. Izarretako Galaxiako asteroideen artean Betizar dugu oso ezaguna. Betizu, Betisuis eta Eme-U behiak bertan bizi dira. Musika Betimu taldearen bitartez jaso da.

Dokumentala

Foruak, izan direlako dira

Dokumental honen bitartez foruen historia kontatzen da, baita 1839 eta 1876 urte artean emandako abolizio prosezua ere. Gainera, oraindik XXI. mendean foruek duten garrantzia eta eragina azaltzen da, eta horretarako Juanjo Alvarez bezalako adituekin hitz egin dugu.

Dokumentala

Antoni Tàpies

XX. mendearen bigarren erdiko artista garrantzitsu baten alderdi adierazgarrienetako baten lehen berrikuspen osoa eta sakona: ia bost hamarkadatan zehar egindako eskulturen ekoizpena. Ehun lan inguru dira, hirurogeiko eta hirurogeita hamarreko hamarkadaren erdialdeko hasierako objektu eta muntaietatik hasi, eta azkenaldiko lur xanpatu eta brontzeetaraino, artistak 2009. urtean sinatu zuen azken eskultura barne.

Dokumentala

Aire!

Arratia bailararen bihotzean, 13 gaztek Maurizia Aldeiturriagaren musikan oinarritutako musika-pieza bat sortuko dute. Maurizia, XX. mendearen hasieran euskal musika herrikoia goitik behera aldatu zuen panderojole ikonikoa izan zen. Musika tradizionaleko hiru adituk lagunduta eta Mauriziaren eraginpean, gazte horiek sormen-prozesu paregabe batean murgilduko dira. Eta bertan, musikalki heldu eta beren ahotsa ezagutuko dute. AIRE! abentura musikala da, musikaren ahalmen eraldatzailea, naturaren edertasuna eta tradizioa erakusten dituena.

Dokumentala

Obras maestras de la Colección del Museo Guggenheim Bilbao

XX. mendearen bigarren erdiko arte garaikideko pieza nabarmenak bildu dira. Lan garrantzitsuenen artean daude Mark Rothkoren "Titulurik gabea" (2004) mihise argitsua, Yves Kleinen "Antropometria urdina (ANT 105)" (1960) handia, artistak bere izenarekin patentatu zuen pigmentu urdin nahastezina nagusi duena, Andy Warholen "Ehun eta berrogeita hamar Marilyn koloretsu" (1979), Robert Rauschenbergen mihise serigrafiatu handiaren adierazkortasuna, "Barcaza" (1962 – 63), eta Cy Twomblyren "Komodori buruzko bederatzi diskurtso" (1963). Eduardo Chillida eta Jorge Oteiza euskal maisuek gerraosteko eskulturari erreferentzia egiten diote beren obrarekin.

Voces que pintan la historia

Emakumeei buruzko kontakizunak, gertakariei kolorea ematen dietenak eta memoria kolektiboarekin jolasten dutenak. Historiako, arteko, kulturako eta zientziako emakume handien haziak.

L´Arratien taberna

Urdaibai, leku pribilegiatua. Gizon bat Mundakako Santa Katalina ermitarantz doa, asmo argiarekin: zorigaiztoko bere bizimoduari amaiera ematea, munduko olaturik perfektuenetako bat eratzen den eremuan bere burua itsasora jaurtiz. Ez du asmoa beteko. Baina, ezustekoan bizitza irauli, eta bide berri bati ekingo dio. L’Arratien tabernan topatuko du biziberritzeko aukera Paul Arenek, Pello esaten diotenak, eta alboan izango ditu Karmentxu, jabea eta bere metamorfosiaren erantzule ezusteko bihurtua, Libe, Irati, Pako, Koldo, Juankar... abegi ona egin eta bere egoera berrian lagunduko dioten herritarrak. Kostaldeko herri bateko biztanleen egunerokotasunera garamatza tramak, haien bizipen, traizio, sentipen, iragan ezkutu, entretenimendu eta kezkak elkarri josiz. XXI. mendean girotuta dago L’Arratien taberna, eta hau da Toti Martinez de Lezearen (Gasteiz, 1949) eleberrien artean gaurkotasun handienekoa. Prosa arin eta zorrotza du, berritzailea, Erein argitaletxeak 2024an argitaratu eta EITB Mediak audioliburu formatuan eskaintzen dizunak.